📅 11/03/2026
(LQĐ) – Trong kỷ nguyên số, khả năng hiểu và xử lý dữ liệu đang trở thành một kỹ năng quan trọng đối với học sinh. Không chỉ học cách sử dụng phần mềm, học sinh ngày nay cần biết phân tích dữ liệu, lựa chọn cách biểu diễn phù hợp và tận dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ học tập.
Tại Trường THCS & THPT Lê Quý Đôn, những kỹ năng này đã được đưa vào các tiết học Tin học một cách sinh động và thực tiễn. Mới đây, thầy Lê Xuân Tân – giáo viên Tin học của Nhà trường đã tổ chức chuyên đề dành cho học sinh lớp 8M với chủ đề “Vận dụng AI vào trực quan hóa dữ liệu bằng biểu đồ”, mang đến một trải nghiệm học tập hiện đại, kết hợp giữa kiến thức chương trình và công nghệ mới.
Từ kiến thức cơ bản đến tư duy dữ liệu
Chuyên đề được thiết kế theo hướng tăng cường tư duy phân tích và khả năng ứng dụng công nghệ, thay vì chỉ dừng lại ở việc thao tác phần mềm.
Ở phần đầu của tiết học, học sinh được ôn lại các dạng biểu đồ quen thuộc như: biểu đồ cột; biểu đồ tròn (hình quạt); biểu đồ đường.
Thông qua các câu hỏi tình huống, học sinh phải xác định loại biểu đồ phù hợp với từng mục đích phân tích dữ liệu. Ví dụ: khi cần so sánh số lượng học sinh yêu thích các môn học khác nhau trong lớp, biểu đồ cột là lựa chọn tối ưu vì giúp so sánh các giá trị một cách rõ ràng.
Cách đặt câu hỏi theo tình huống thực tế giúp học sinh hiểu rằng biểu đồ không chỉ là hình vẽ minh họa mà là công cụ quan trọng để truyền đạt thông tin từ dữ liệu.
Lớp học tương tác với công nghệ hỗ trợ
Trong quá trình giảng dạy, thầy giáo đã sử dụng các công cụ hỗ trợ hiện đại như ClassPoint để tổ chức các hoạt động tương tác ngay trong lớp học. Học sinh tham gia trả lời câu hỏi trực tiếp, thảo luận và đưa ra lựa chọn của mình.
Phương pháp này giúp lớp học trở nên sinh động và khuyến khích học sinh: suy nghĩ độc lập; đưa ra lập luận của mình; tham gia tích cực vào quá trình học tập.
Thay vì chỉ nghe giảng, học sinh được trải nghiệm quá trình học tập như một chuỗi hoạt động khám phá, từ đặt câu hỏi, thử nghiệm cho đến rút ra kết luận.
Thực hành trực quan hóa dữ liệu bằng Excel
Sau phần lý thuyết, học sinh bước vào phần thực hành với phần mềm Excel, một công cụ phổ biến trong học tập và công việc.
Với các phiếu bài tập nhóm, học sinh được cung cấp dữ liệu và yêu cầu: phân tích dữ liệu; lựa chọn dạng biểu đồ phù hợp; tạo biểu đồ trực quan.
Quá trình làm việc theo nhóm giúp học sinh rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng: hợp tác; phân chia nhiệm vụ; trình bày ý tưởng; giải thích lựa chọn của mình.
Việc thực hành trực tiếp giúp các em hiểu rõ rằng trực quan hóa dữ liệu là một bước quan trọng trong việc biến những con số khô khan thành thông tin dễ hiểu.
Khám phá sức mạnh của AI trong phân tích dữ liệu
Điểm đặc biệt của chuyên đề nằm ở phần tiếp theo: ứng dụng AI vào trực quan hóa dữ liệu.
Học sinh được trải nghiệm sử dụng các công cụ AI để: phân tích dữ liệu; đề xuất dạng biểu đồ phù hợp; hỗ trợ tạo biểu đồ nhanh chóng.
Qua hoạt động này, học sinh nhận ra rằng AI có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý dữ liệu, đồng thời hỗ trợ đưa ra những gợi ý trực quan.
Tuy nhiên, mục tiêu của tiết học không phải là để học sinh phụ thuộc hoàn toàn vào AI. Ngược lại, giáo viên hướng dẫn học sinh so sánh hai phương pháp:
Thông qua việc so sánh này, học sinh hiểu rõ: khi nào nên sử dụng AI; khi nào cần tự phân tích dữ liệu; cách kiểm tra lại kết quả do AI tạo ra.
Hiểu đúng về AI: công cụ hỗ trợ, không phải thay thế con người
Một nội dung quan trọng của chuyên đề là giúp học sinh nhận thức đúng về AI.
Bên cạnh những ưu điểm như: xử lý dữ liệu nhanh; gợi ý trực quan hóa hiệu quả; hỗ trợ phân tích thông tin.
AI cũng tiềm ẩn một số rủi ro nếu người dùng phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ, chẳng hạn: dữ liệu đầu vào không chính xác; AI đưa ra gợi ý chưa phù hợp với mục tiêu phân tích; người dùng thiếu khả năng kiểm chứng kết quả.
Chính vì vậy, trong tiết học, học sinh được định hướng rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn tư duy phân tích và khả năng đánh giá thông tin vẫn là yếu tố quyết định.
Hình thành năng lực công dân số cho học sinh
Thông qua chuyên đề này, học sinh không chỉ học về biểu đồ hay phần mềm, mà còn được rèn luyện những năng lực quan trọng trong thời đại số: tư duy dữ liệu (data thinking); khả năng trực quan hóa thông tin; kỹ năng sử dụng công nghệ một cách thông minh; nhận thức đúng về vai trò của trí tuệ nhân tạo.
Những năng lực này đang trở thành kỹ năng thiết yếu của công dân trong thế kỷ 21, khi dữ liệu và công nghệ đóng vai trò ngày càng lớn trong mọi lĩnh vực của đời sống.
Môi trường học tập hướng tới tương lai
Việc đưa AI vào các tiết học Tin học là một minh chứng cho định hướng đổi mới của Trường THCS & THPT Lê Quý Đôn: giáo dục gắn với công nghệ, chú trọng trải nghiệm và phát triển năng lực học sinh.
Thông qua những giờ học như vậy, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức trong chương trình mà còn được chuẩn bị nền tảng để: thích ứng với sự phát triển của công nghệ; tự tin học tập trong môi trường số; chủ động khám phá những công cụ mới của thời đại.
Những trải nghiệm học tập hiện đại chính là hành trang quan trọng để học sinh Lê Quý Đôn sẵn sàng bước vào tương lai với tư duy mở và khả năng làm chủ công nghệ.